Droughtmaster, Charolais, Angus và Wagyu là bốn giống bò thịt nhập có mặt ở Việt Nam, nhưng mỗi giống đứng ở một vị trí rất khác. Droughtmaster là giống Úc mang máu Brahman, chịu nóng, hợp chăn thả; Charolais của Pháp to xương, lớn nhanh; Angus của Scotland nhỏ hơn, thịt có vân mỡ; Wagyu của Nhật thuộc phân khúc thịt cao cấp, cần cách nuôi riêng. Với hộ nhỏ, chúng chủ yếu xuất hiện dưới dạng tinh đông lạnh phối cho bò cái lai Zebu.
So sánh nhanh bốn giống
| Giống | Gốc | Màu, dáng | Thế mạnh | Điểm cần dè chừng ở Việt Nam |
|---|---|---|---|---|
| Droughtmaster | Bắc Queensland, Úc | Đỏ, u nhỏ, nhiều con không sừng | Chịu nóng, chịu ve, hiền hơn Brahman | Vẫn cần đồng cỏ và bóng mát |
| Charolais | Vùng Charolles, miền trung nước Pháp | Trắng kem, to, dài mình | Tăng trọng nhanh, nhiều nạc | Bê to, đẻ khó; chịu nóng kém |
| Angus (đen, đỏ) | Aberdeenshire và Angus, Scotland | Đen hoặc đỏ, không sừng, thân gọn | Thịt vân mỡ, đẻ dễ, thành thục sớm | Lông đen hấp thụ nắng; cần chuồng mát |
| Wagyu | Nhật Bản | Đa số đen (Kuroge Washu), vừa phải | Vân mỡ dày, thịt rất cao cấp | Nuôi lâu, khẩu phần riêng, đầu ra kén |
Droughtmaster: "Brahman thuần tính" của vùng nhiệt đới
Droughtmaster được các chủ trại ở Bắc Queensland tạo ra từ nửa đầu thế kỷ 20, chủ yếu bằng cách lai Brahman với Shorthorn rồi chọn lọc nhiều đời. Hội giống được lập vào đầu những năm 1960. Tỉ lệ máu thường nói là khoảng một nửa Brahman, một nửa giống châu Âu, nhưng qua chọn lọc thì đã ổn định thành một giống riêng.
Mục tiêu của người tạo giống rất rõ: giữ sức chịu nóng, chịu ve và chịu đồng cỏ khô của Brahman, đồng thời bớt tính hoang dã và tăng chất lượng thịt nhờ máu Shorthorn. Kết quả là con bò màu đỏ, u nhỏ hơn Brahman, da vẫn lỏng, tính khí hiền hơn. Bò đực trưởng thành thường khoảng 800–1.000 kg, bò cái khoảng 500–650 kg (tham khảo).
Ở Việt Nam, tinh Droughtmaster được dùng nhiều ở miền Trung và Tây Nguyên để phối cho bò cái lai Sind. Con lai lớn tốt, chịu được nắng gió, đẻ ít khó hơn so với lai Charolais hay BBB. Với người muốn bắt đầu lai bò chuyên thịt mà còn e ngại, Droughtmaster thường là bậc thang đầu tiên.
Charolais: con bò trắng lớn của Pháp
Charolais lấy tên từ vùng Charolles ở miền trung nước Pháp. Bò màu trắng kem, đầu ngắn, thân dài, cơ mông và đùi rất phát triển. Bò đực trưởng thành có thể vượt 1.000 kg, bò cái khoảng 650–900 kg. Charolais là một trong những giống được dùng lai nhiều nhất thế giới để tăng tầm vóc và tỉ lệ nạc cho bê thịt.
Nhược điểm chính: bê sơ sinh to, nên phối cho bò cái nhỏ thì đẻ khó. Bò lông trắng chịu nắng khá hơn bò lông đen, nhưng vẫn là giống ôn đới, mùa hè miền Bắc và miền Trung cần chuồng thoáng. Ở Việt Nam, tinh Charolais được dùng cho bò cái lai Zebu đủ tầm vóc, giống nguyên tắc với BBB: không phối cho bò vàng nhỏ, không phối bò tơ lứa đầu.
Angus: thịt vân mỡ và dễ đẻ
Angus (Aberdeen Angus) có gốc ở đông bắc Scotland. Bò không sừng tự nhiên, lông đen (Black Angus) hoặc đỏ (Red Angus). Thân gọn, chân ngắn, thành thục sớm, đẻ dễ, bò mẹ nuôi con khéo. Giá trị lớn nhất là chất lượng thịt: vân mỡ (mỡ giắt trong thớ thịt) nhiều hơn các giống thịt khác của châu Âu, nên thịt mềm và đậm vị. Ở Mỹ, Úc, "Angus" gần như là một thương hiệu thịt.
Ở Việt Nam, Red Angus được ưa hơn Black Angus vì lông đỏ hấp thụ nắng ít hơn. Con lai Angus × bò cái lai Zebu không to bằng lai Charolais hay BBB, nhưng ít đẻ khó hơn, thịt ngon hơn. Brangus (Angus × Brahman) là một giống tổng hợp khác cùng ý tưởng.
Wagyu: cao cấp nhưng không dành cho mọi người
Wagyu nghĩa là "bò Nhật", gồm bốn giống: Bò Đen Nhật (Kuroge Washu, chiếm phần lớn), Bò Nâu Nhật, Bò Sừng ngắn Nhật và Bò Không sừng Nhật. Thịt bò Kobe nổi tiếng là thịt của bò Đen Nhật dòng Tajima nuôi ở tỉnh Hyogo, đạt tiêu chuẩn riêng; không phải mọi thịt Wagyu đều là Kobe.
Đặc điểm di truyền của Wagyu là tích mỡ giắt trong thớ thịt rất mạnh. Nhưng để có thịt vân mỡ cao cấp, người Nhật nuôi vỗ béo rất lâu, thường tới khoảng 28–30 tháng tuổi hoặc hơn, theo khẩu phần được tính toán kỹ, trong chuồng sạch, ít căng thẳng. Wagyu lớn chậm hơn các giống thịt châu Âu.
Ở Việt Nam đã có một số trang trại thử nuôi Wagyu hoặc phối tinh Wagyu cho bò cái lai. Người mới nên hiểu: con lai Wagyu nuôi như bò thường, bán cho thương lái như bò thường thì không có lợi thế gì. Giá trị của Wagyu chỉ hiện ra khi có quy trình vỗ béo dài, có đầu ra là nhà hàng hay chuỗi cửa hàng sẵn sàng trả theo chất lượng thịt. Thiếu một trong hai, rủi ro rất cao.
Còn những giống nào khác
- Limousin (Pháp): màu vàng đỏ, cơ nhiều, xương nhỏ; dùng lai tương tự Charolais.
- Simmental (Thuỵ Sĩ): kiêm dụng thịt sữa, to; có mặt ở một số chương trình lai.
- Santa Gertrudis, Brangus, Braford: các giống tổng hợp có máu Brahman, cùng ý tưởng với Droughtmaster.
Chọn tinh nào cho bò cái lai của mình
- Bò cái lai Zebu nhỏ hoặc chưa đẻ lứa nào: chọn tinh Zebu (Brahman) hoặc giống đẻ dễ như Red Angus, Droughtmaster.
- Bò cái lai Zebu to, đã đẻ dễ, nhà có cỏ tốt và thức ăn tinh: có thể dùng Charolais, BBB, Limousin để có bê to, tỉ lệ nạc cao.
- Có đầu ra thịt chất lượng cao và sẵn sàng vỗ béo lâu: cân nhắc Angus hoặc Wagyu, nhưng phải tính đầu ra trước khi phối.
- Vùng nắng gió, bãi chăn rộng: ưu tiên giống có máu Brahman.
Dù chọn giống nào, nên mua tinh từ nguồn có giấy tờ, có số hiệu bò đực, do dẫn tinh viên được đào tạo thực hiện. Tinh không rõ nguồn gốc có thể sai giống, hoặc chất lượng kém làm bò không đậu thai.
Bắt tay làm và học thêm ở đâu
Hỏi dẫn tinh viên xã đang có loại tinh gì, giá ra sao, tỷ lệ đậu thai ở địa phương thế nào. Tìm đến các trang trại có bò lai Droughtmaster hay Charolais ở trong tỉnh để xem con lai ở tuổi 12–18 tháng. Các hội chợ, hội thi bò của ngành nông nghiệp tỉnh là nơi dễ gặp nhiều tổ hợp lai cùng lúc. Tài liệu về chất lượng thịt và hệ thống xếp hạng vân mỡ có thể tìm ở các hiệp hội giống nước ngoài (Úc, Nhật) cho ai muốn đi sâu.
Câu hỏi thường gặp
Bò Droughtmaster là giống gì?
Droughtmaster là giống bò thịt tạo ở Bắc Queensland, Úc, chủ yếu từ lai Brahman với Shorthorn. Bò màu đỏ, chịu nóng và chịu ve tốt như Brahman nhưng hiền hơn, hợp với chăn thả vùng nhiệt đới.
Bò Charolais khác bò BBB thế nào?
Charolais là giống Pháp to xương, lớn nhanh, màu trắng kem; BBB là giống Bỉ có đặc điểm cơ đôi nên cơ bắp nở hơn hẳn. Cả hai đều cho bê to và có nguy cơ đẻ khó khi phối cho bò cái nhỏ.
Bò Angus có nuôi được ở Việt Nam không?
Được, chủ yếu dưới dạng phối tinh Angus cho bò cái lai Zebu; Red Angus được ưa hơn vì lông đỏ chịu nắng tốt hơn lông đen. Con lai Angus đẻ dễ, thịt ngon nhưng không to bằng lai Charolais hay BBB.
Bò Wagyu và bò Kobe có giống nhau không?
Không hẳn. Wagyu là tên chung cho bốn giống bò Nhật, còn thịt bò Kobe là thịt của bò Đen Nhật dòng Tajima nuôi ở tỉnh Hyogo và đạt tiêu chuẩn riêng.
Nuôi bò Wagyu ở Việt Nam có lợi không?
Chỉ có lợi khi có quy trình vỗ béo dài và đầu ra sẵn sàng trả giá theo chất lượng thịt. Nuôi như bò thường và bán cho thương lái như bò thường thì con lai Wagyu không có lợi thế, thậm chí lớn chậm hơn.
