Bò, dê lạc đàn, sổng chuồng: cách tìm và gom về an toàn

Khi bò, trâu, dê sổng chuồng hay lạc đàn, việc đầu tiên là đừng đuổi. Hãy đi tìm theo những chỗ con vật hay tới, như nguồn nước, ruộng hoa màu, chỗ đàn cũ hay đường về nhà chủ cũ, rồi dụ về bằng một con bạn quen hoặc xô cám, dồn chậm theo các vật chắn tự nhiên. Con bỏ đi lâu hoặc nghi bị trộm thì báo trưởng thôn và công an xã sớm, kèm ảnh và dấu nhận dạng.

Vì sao gia súc bỏ đi

Biết lý do giúp đoán được con vật đi đâu. Những nguyên nhân hay gặp:

• Rào hỏng, cổng quên đóng. Phổ biến nhất. Bò, dê thử rào hằng ngày; chỗ nào lỏng là ra.
• Đói, khát. Thiếu cỏ, máng nước cạn, con vật đi tìm. Thường đi về phía ruộng xanh, bờ ao, bờ suối.
• Động dục. Bò cái động dục bồn chồn, phá chuồng đi tìm bò đực; bò đực đánh hơi thấy bò cái nhà bên thì húc rào.
• Hoảng sợ. Tiếng nổ, pháo, sấm, chó lạ, xe máy rồ ga làm cả đàn phá rào chạy.
• Mới mua về. Con vật lạ chỗ, chưa có bạn, có xu hướng tìm đường về đàn cũ, nhà cũ.
• Con non tìm mẹ, mẹ tìm con. Vừa cai sữa hoặc bị tách ra, cả hai đều tìm cách vượt rào.
• Bản tính loài. Dê leo trèo, chui rào giỏi; cừu một con ra là cả đàn theo.

Giờ đầu tiên: làm gì, tránh gì

Nên làm

1. Đếm lại đàn xem mất con nào, mấy con. Ghi đặc điểm, số tai.
2. Đóng cổng, giữ đàn còn lại để không mất thêm.
3. Nhìn dấu ở chỗ thoát: rào bị phá theo hướng nào, dấu chân đi về đâu, phân mới hay cũ.
4. Đi kiểm tra những chỗ quen thuộc trước: bãi chăn hằng ngày, chỗ uống nước, ruộng nhà hàng xóm có hoa màu, đàn bò của nhà bên cạnh.
5. Báo hàng xóm ngay, nhờ để ý giùm. Ở nông thôn, tin truyền miệng nhanh hơn mọi thứ.
6. Mang theo dụng cụ: dây thừng, xô cám hoặc bó cỏ ngon, đèn pin nếu gần tối, điện thoại.

Không nên làm

• Chạy đuổi, la hét. Con vật sẽ chạy xa hơn, lạc vào chỗ khó hơn, hoặc lao ra đường.
• Thả chó đuổi. Chó không quen việc dồn sẽ làm con vật hoảng loạn.
• Dồn về phía đường lớn, kênh mương, vực. Bò hoảng không nhìn đường.
• Một mình tiếp cận bò đực hoặc bò mẹ có con đang kích động. Đợi người hỗ trợ.

Lần theo dấu: đọc mặt đất như người chăn già

Gia súc thường không đi thẳng một mạch. Nếu không bị dồn đuổi, chúng đi thong thả, dừng ăn, dừng uống, và hay men theo lối mòn, bờ ruộng, bờ suối, nơi dễ đi nhất.

Dụ về: đừng kéo, hãy để nó tự đi

Gia súc lạc một mình luôn muốn về với đàn. Tận dụng điều này dễ hơn nhiều so với kéo dây.

• Dắt một con bạn quen tới gần. Con lạc nhìn thấy, nghe thấy bạn thường tự đi theo. Với bê lạc, dắt bò mẹ là cách nhanh nhất.
• Xô cám, bó cỏ ngon, muối. Con vật đã quen được cho ăn từ xô sẽ đi theo tiếng lắc xô.
• Tiếng gọi quen. Đàn đã được tập nghe gọi thì gọi đúng tiếng đó, giọng bình thường.
• Kiên nhẫn. Tiếp cận chậm, đứng ở rìa vùng bay, để con vật có thời gian nhìn và bình tĩnh lại.

Gom vào góc

Nếu cần bắt để buộc dây, đừng vồ giữa bãi trống. Dồn từ từ về phía có vật chắn tự nhiên như bờ rào, góc vườn, chuồng nhà hàng xóm, rồi khép lại bằng hai ba người dàn ra. Có thể mượn một khoảnh chuồng gần đó, cho con vật vào cùng một con bạn, để nó bình tĩnh rồi mới dắt về.

Ban đêm

Tìm ban đêm khó và nguy hiểm hơn. Đèn pin chiếu thẳng mặt làm con vật loá và hoảng; nên soi xuống đất phía trước chân. Nếu đã biết đại khái con vật ở đâu, nhiều khi đợi tới sáng sớm, lúc nó dừng lại ăn, là cách an toàn hơn. Nhờ người ở gần chỗ đó để ý giúp.

Khi gia súc ra đường lớn

Bò trên đường là nguy hiểm cho người tham gia giao thông và cho chính con vật. Khi thấy con vật đang ở đường hoặc sát đường:

1. Ưu tiên an toàn người: nhờ người đứng xa ở hai đầu ra hiệu cho xe giảm tốc.
2. Không dồn ngang qua đường khi xe đang chạy.
3. Dồn con vật ra khỏi đường về phía an toàn gần nhất, kể cả khi đó là hướng ngược với nhà.
4. Ban đêm, cần có người cầm đèn cảnh báo.

Chủ nuôi để gia súc chạy rông ra đường gây tai nạn có thể phải chịu trách nhiệm bồi thường. Đây là thêm lý do để giữ rào chắc và cổng đóng.

Khi không tìm thấy: báo ai, giấy tờ gì

Qua nửa ngày tới một ngày mà vẫn chưa tìm thấy, hoặc có dấu hiệu bị trộm như dây bị cắt, dấu xe, dấu chân người lạ, nên:

• Báo trưởng thôn, công an xã, kèm ảnh, mô tả, số tai, thời điểm mất.
• Nhờ loa truyền thanh, nhóm tin nhắn của thôn xã thông báo.
• Báo các lò mổ, lái buôn quen trong vùng, vì trâu bò bị trộm thường được tiêu thụ nhanh.
• Giữ sổ đàn và ảnh để chứng minh sở hữu khi tìm lại được.

Theo Bộ luật Dân sự, người bắt được gia súc bị thất lạc phải nuôi giữ và báo cho Uỷ ban nhân dân xã để thông báo công khai cho chủ tới nhận; chủ nhận lại thì phải trả chi phí nuôi giữ. Nếu sau một thời gian luật định không có ai nhận, quyền sở hữu có thể chuyển cho người bắt được. Vì thế khi mất gia súc, báo xã sớm là bảo vệ quyền của chính mình. Chi tiết cụ thể nên hỏi cán bộ tư pháp xã.

Chiều ngược lại cũng vậy: thấy gia súc nhà ai lạc vào vườn mình, hãy giữ lại, báo thôn xã, đừng tự ý bán hay giết mổ.

Phòng sổng chuồng: bảng kiểm hằng tuần

• Đi một vòng rào, tìm chỗ lỏng, cột mục, dây đứt, lỗ dê chui.
• Cổng có chốt chắc, có thể tự đóng; trẻ con và người lạ không mở được dễ dàng.
• Máng nước luôn đầy, cỏ đủ, nhất là lúc nắng nóng.
• Con mới mua nhốt riêng ở ô chắc chắn trong một hai tuần đầu, cạnh đàn cũ.
• Bò cái động dục, bò đực giống nhốt ở chỗ chắc nhất.
• Bê nghé mới cai sữa nhốt cách xa mẹ đủ để không nghe tiếng nhau nếu có thể.
• Ảnh và sổ đàn luôn cập nhật; mỗi con có thẻ tai hoặc dấu nhận dạng.
• Ngày lễ có pháo, ngày giông sấm: nhốt đàn sớm, kiểm tra rào kỹ.