Hộ nuôi trâu bò dê nhỏ lẻ có ba cách làm ăn chung để bớt yếu thế: tổ hợp tác, hợp tác xã để mua chung, bán chung, dùng chung máy móc; liên kết với doanh nghiệp theo hợp đồng cung cấp giống, thức ăn và bao tiêu; và nuôi rẽ theo kiểu truyền thống. Vốn thì có thể vay ở ngân hàng thương mại như Agribank, ở Ngân hàng Chính sách xã hội nếu thuộc đối tượng ưu đãi, hoặc quỹ hỗ trợ nông dân. Điều quan trọng là đọc kỹ hợp đồng và chọn kỳ hạn vay khớp với chu kỳ nuôi.
Vì sao hộ nhỏ nên làm ăn chung
Một hộ nuôi năm con bò gặp những bất lợi giống nhau ở khắp nơi:
- Mua thức ăn tinh, khoáng, thuốc thú y lẻ từng bao, giá cao.
- Bán bò lẻ từng con, phụ thuộc vào lái buôn tới tận nhà.
- Không đủ tiền mua máy băm cỏ, cân gia súc, chuồng ép, máy vắt.
- Không đủ sản lượng để ký hợp đồng với nhà hàng, lò mổ, nhà máy.
- Khó tiếp cận các chương trình hỗ trợ vốn đòi hỏi có tổ chức.
Gom mười, hai mươi hộ lại, nhiều chuyện trên được giải quyết. Nhưng làm ăn chung cũng có chuyện của làm ăn chung: góp vốn, chia lời, ai quản lý, xử lý người không giữ cam kết.
Tổ hợp tác và hợp tác xã
| Tổ hợp tác | Hợp tác xã | |
|---|---|---|
| Hình thức | Nhóm hộ hợp tác theo hợp đồng hợp tác | Tổ chức kinh tế có tư cách pháp nhân, đăng ký theo Luật Hợp tác xã |
| Thủ tục | Đơn giản, thường chỉ cần hợp đồng hợp tác và thông báo với chính quyền xã | Đăng ký thành lập, có điều lệ, bộ máy quản lý, sổ sách kế toán |
| Hợp với | Nhóm nhỏ mới bắt đầu: mua chung thức ăn, chia sẻ kinh nghiệm | Nhóm muốn ký hợp đồng lớn, vay vốn, nhận hỗ trợ, đầu tư chung |
| Rủi ro | Ràng buộc lỏng, dễ tan khi có mâu thuẫn | Tốn công quản lý; ban quản lý yếu là hỏng cả tập thể |
Luật Hợp tác xã 2023, có hiệu lực từ ngày 01/7/2024, là khung pháp lý hiện hành cho tổ hợp tác, hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã. Chi tiết về điều kiện thành lập, góp vốn, quyền và nghĩa vụ thành viên nên hỏi phòng kinh tế, cán bộ nông nghiệp xã hoặc liên minh hợp tác xã tỉnh.
Những việc hợp tác xã chăn nuôi hay làm tốt
- Mua chung thức ăn tinh, khoáng, giống cỏ với giá sỉ.
- Thuê chung dẫn tinh viên, cán bộ thú y theo lịch.
- Dùng chung cân gia súc, máy băm cỏ, máy làm thức ăn ủ chua, xe chở.
- Gom bò, dê cùng cỡ để bán theo lô cho lò mổ, chuỗi thu mua.
- Thu gom, làm lạnh sữa chung cho các hộ bò sữa.
- Đại diện thành viên làm việc với doanh nghiệp, ngân hàng, chương trình hỗ trợ.
Liên kết với doanh nghiệp
Liên kết sản xuất – tiêu thụ là hình thức doanh nghiệp ký hợp đồng với hộ hoặc hợp tác xã: doanh nghiệp có thể cung cấp giống, thức ăn, hỗ trợ kỹ thuật, và cam kết thu mua sản phẩm. Nhà nước có chính sách khuyến khích liên kết trong nông nghiệp, như Nghị định 98/2018/NĐ-CP về chính sách khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp và các văn bản sửa đổi, bổ sung sau đó.
Các kiểu liên kết hay gặp trong chăn nuôi gia súc:
- Bao tiêu sữa: nhà máy ký hợp đồng thu mua sữa của hộ, kèm hỗ trợ kỹ thuật.
- Cung cấp giống – thu mua bê: doanh nghiệp bán hoặc cho trả chậm bò cái lai, tinh bò thịt, rồi thu mua bê.
- Vỗ béo gia công: doanh nghiệp giao bò và thức ăn, hộ nuôi được trả công theo con hoặc theo kg tăng trọng.
- Bao tiêu bò thịt, dê thịt: thu mua theo giá thoả thuận hoặc giá thị trường cộng thưởng.
Bảng kiểm khi đọc hợp đồng liên kết
- Ai cung cấp gì: giống, thức ăn, thuốc, kỹ thuật; tính tiền thế nào, trừ vào đâu.
- Giá thu mua: cố định hay theo thị trường; nếu theo thị trường thì lấy giá ở đâu, lúc nào.
- Tiêu chuẩn sản phẩm: cỡ cân, tuổi, chất lượng sữa; ai kiểm tra, khi không đạt thì sao.
- Thời điểm và địa điểm thu mua, ai chịu chi phí vận chuyển, hao hụt.
- Rủi ro thuộc về ai: con vật chết, ốm, chậm lớn; dịch bệnh; giá thị trường biến động mạnh.
- Thanh toán: bao lâu sau khi giao, hình thức nào.
- Phạt vi phạm cho cả hai bên, không chỉ phía hộ nuôi.
- Chấm dứt hợp đồng: điều kiện, báo trước bao lâu.
Một vấn đề hay gặp: khi giá ngoài thị trường cao hơn giá hợp đồng, hộ nuôi bán ra ngoài; khi giá thấp hơn, doanh nghiệp tìm cớ không thu mua. Cả hai kiểu bẻ hợp đồng đều làm hỏng liên kết. Hợp đồng nên có cơ chế giá linh hoạt, và mỗi bên nên tính trước lợi ích của việc giữ lời về lâu dài.
Nuôi rẽ: hình thức truyền thống
Ở nhiều làng quê, nuôi rẽ trâu bò là cách người có vốn và người có công cùng làm ăn: chủ giao con bò cái cho người nuôi, bê nghé đẻ ra chia theo thoả thuận, thường là chia lứa hoặc chia giá trị. Hình thức này giúp hộ không có vốn vẫn nuôi được bò, nhưng dễ sinh tranh chấp nếu chỉ nói miệng.
Nên viết rõ thành giấy:
- Con bò giao nuôi: đặc điểm, số tai, tuổi, tình trạng, giá trị lúc giao.
- Cách chia bê nghé: lứa nào cho ai, hoặc chia tiền theo tỉ lệ.
- Ai chịu chi phí thú y, tinh phối, thức ăn bổ sung.
- Bò chết, bò mất thì xử lý ra sao; chết do bệnh khác với chết do bỏ bê.
- Thời hạn nuôi rẽ, cách trả lại bò khi kết thúc.
- Chữ ký hai bên, có người làm chứng.
Vay vốn chăn nuôi: ở đâu và chú ý gì
| Nguồn vốn | Đối tượng thường gặp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Ngân hàng thương mại, nhất là Agribank | Hộ, trang trại, hợp tác xã có phương án sản xuất | Có chính sách tín dụng phục vụ nông nghiệp, nông thôn, một số trường hợp vay không cần tài sản bảo đảm trong hạn mức |
| Ngân hàng Chính sách xã hội | Hộ nghèo, cận nghèo, mới thoát nghèo, hộ ở vùng khó khăn, một số đối tượng chính sách | Lãi suất ưu đãi; thường vay qua tổ tiết kiệm vay vốn của hội nông dân, hội phụ nữ, đoàn thanh niên, hội cựu chiến binh |
| Quỹ hỗ trợ nông dân | Hội viên hội nông dân | Thường gắn với dự án nhóm hộ |
| Chương trình, dự án của địa phương | Theo đối tượng từng chương trình | Có nơi hỗ trợ con giống, giống cỏ, làm chuồng |
| Doanh nghiệp liên kết | Hộ trong vùng nguyên liệu | Thường dưới dạng trả chậm giống, thức ăn |
Chính sách tín dụng cho nông nghiệp, nông thôn được quy định tại Nghị định 55/2015/NĐ-CP và các lần sửa đổi, bổ sung. Hạn mức, điều kiện cụ thể thay đổi theo thời gian, nên hỏi trực tiếp ngân hàng và cán bộ xã.
Khớp kỳ hạn vay với chu kỳ nuôi
- Vỗ béo bò: chu kỳ vài tháng, vay ngắn hạn, trả gốc khi bán bò.
- Nuôi bò cái sinh sản: từ lúc mua bò tơ tới khi có bê bán có thể mất một hai năm hoặc hơn. Vay ngắn hạn để làm việc này là tự đẩy mình vào thế phải bán non.
- Bò sữa: có thu nhập hằng tháng, có thể trả dần, nhưng đầu tư chuồng, máy, giống lớn, cần kỳ hạn trung hạn.
Những điều không nên
- Vay tín dụng đen, vay qua ứng dụng không rõ nguồn gốc để mua bò. Lãi rất cao, đòi nợ bằng đe doạ, bôi nhọ.
- Vay hết khả năng chỉ dựa trên một kịch bản giá tốt.
- Dùng tiền vay chăn nuôi cho việc khác.
Bắt tay làm
- Tìm hai ba hộ nuôi cùng loại trong thôn, thử mua chung một chuyến thức ăn tinh. Ghi lại giá so với mua lẻ.
- Hỏi hội nông dân xã về tổ hợp tác, hợp tác xã chăn nuôi đang có, điều kiện tham gia.
- Viết phương án sản xuất một trang: nuôi gì, bao nhiêu con, cần bao nhiêu vốn, khi nào có thu, trả nợ thế nào. Đây là thứ ngân hàng sẽ hỏi.
- Trước khi ký hợp đồng liên kết, mang theo bảng kiểm ở trên, hỏi từng mục và yêu cầu ghi rõ vào hợp đồng.
- Hỏi cán bộ nông nghiệp xã về các chương trình hỗ trợ giống, chuồng trại, giống cỏ trong năm.
Câu hỏi thường gặp
Hộ chăn nuôi nhỏ có nên vào hợp tác xã không?
Nên cân nhắc. Hợp tác xã giúp mua chung thức ăn giá sỉ, dùng chung máy móc, bán theo lô, dễ tiếp cận vốn và hỗ trợ. Đổi lại cần góp vốn, tuân thủ điều lệ và ban quản lý phải làm tốt. Có thể bắt đầu bằng tổ hợp tác cho đơn giản.
Vay vốn nuôi bò ở đâu?
Có thể vay ở ngân hàng thương mại như Agribank theo chính sách tín dụng nông nghiệp, nông thôn; vay ưu đãi ở Ngân hàng Chính sách xã hội nếu là hộ nghèo, cận nghèo, mới thoát nghèo hoặc ở vùng khó khăn; hoặc quỹ hỗ trợ nông dân. Hỏi hội nông dân xã và ngân hàng về điều kiện cụ thể.
Nuôi rẽ bò là gì?
Nuôi rẽ là cách người có bò giao bò cái cho người khác nuôi, bê nghé đẻ ra chia theo thoả thuận. Hình thức này giúp hộ không có vốn vẫn nuôi được bò, nhưng nên viết giấy rõ cách chia, ai chịu chi phí và xử lý khi bò chết, mất.
Hợp đồng liên kết chăn nuôi cần chú ý điều gì?
Đọc kỹ ai cung cấp gì và tính tiền thế nào, cách xác định giá thu mua, tiêu chuẩn sản phẩm, thời điểm thu mua, ai chịu rủi ro khi con vật chết hay giá biến động, thời hạn thanh toán, mức phạt cho cả hai bên và điều kiện chấm dứt.
Vay ngắn hạn để nuôi bò sinh sản có được không?
Không nên. Từ khi mua bò tơ tới khi có bê bán có thể mất một hai năm hoặc hơn. Vay ngắn hạn dễ phải bán non để trả nợ. Kỳ hạn vay nên khớp với chu kỳ nuôi: vỗ béo vay ngắn, bò sinh sản và bò sữa vay trung hạn.
