Mua bò giống ở đâu: chợ phiên, lái buôn hay trang trại giống

Mua bò giống ở Việt Nam có ba đường chính: chợ phiên trâu bò, lái buôn và trang trại hoặc trung tâm giống. Chợ cho nhiều lựa chọn và giá theo thị trường nhưng khó biết gốc gác con bò; lái buôn tiện, mang tận nhà nhưng ăn chênh lệch; trang trại có lý lịch và giấy tờ rõ hơn, giá thường cao hơn. Đường nào cũng vậy, phải hỏi nguồn gốc, xem giấy tiêm phòng, kiểm tra sức khoẻ và cách ly con mới khi đưa về.

So sánh ba đường mua

Chợ phiên trâu bò: đi thế nào cho khỏi hớ

Chợ phiên trâu bò còn sống ở nhiều vùng, nhất là trung du, miền núi và một số vùng đồng bằng có truyền thống chăn nuôi. Ở vùng cao phía Bắc, những phiên chợ như Bắc Hà, Cán Cấu từ lâu đã có khu mua bán trâu bò, ngựa. Ở miền Tây Nam Bộ, chợ bò Ba Chúc thuộc An Giang là nơi mua bán bò được nhiều người vùng Bảy Núi biết tới.

Chợ phiên thường họp sớm, nhiều giao dịch xong từ sáng. Mấy kinh nghiệm của người đi chợ bò lâu năm:

• Đi sớm, đi xem trước một hai phiên mà không mua. Nghe người ta trả giá, xem con nào bán nhanh, con nào ế, hiểu mặt bằng giá của chợ đó.
• Đi cùng người quen biết xem bò. Một người có kinh nghiệm đi cùng đáng giá hơn mọi bài viết.
• Xem bò lúc nó đi lại, không chỉ lúc đứng. Bò què, đau móng nhiều khi chỉ lộ ra khi đi.
• Để ý bụng bò. Bụng căng tròn bất thường ở bò gầy có thể là vừa bị cho ăn uống căng, thậm chí bị bơm nước để tăng cân. Đứng nhìn phân, nước tiểu một lúc cũng cho biết nhiều.
• Hỏi chủ bán về nguồn gốc: bò nhà nuôi hay bò buôn, từ đâu tới, đã tiêm phòng gì.
• Tự mang thước dây để ước cân, quy đổi giá đang được đề nghị ra mỗi kg hơi.

Lái buôn: bạn làm ăn lâu dài hay người qua đường

Lái buôn là mắt xích quan trọng của thị trường trâu bò. Họ biết giá các chợ, biết ai cần mua, ai cần bán, chịu tiền xe, chịu rủi ro bò sụt cân trên đường. Phần chênh lệch họ ăn là tiền công cho những việc đó.

Lái tốt là người giúp hộ nuôi rất nhiều: tìm đúng loại bò mình cần, đổi bò nếu có vấn đề trong mấy ngày đầu, mua lại bò khi mình cần bán. Lái không tốt thì giao bò khác với bò đã xem, nói sai nguồn gốc, hoặc bán bò từ vùng đang có dịch.

Làm việc với lái buôn

1. Chọn lái có tiếng trong vùng, hỏi hàng xóm đã mua của ai, có bị gì không.
2. Xem bò tận nơi trước khi chốt. Chụp ảnh hai bên sườn, ghi số tai nếu có, để đối chiếu khi giao.
3. Hỏi rõ bò từ đâu tới. Bò chở từ tỉnh khác phải có giấy chứng nhận kiểm dịch vận chuyển. Không có giấy là rủi ro cả về bệnh lẫn pháp lý.
4. Thoả thuận điều kiện đổi trả trong mấy ngày đầu nếu bò ốm, bò không ăn, bò cái có vấn đề sinh sản đã biết từ trước.
5. Viết giấy mua bán, dù là viết tay: ngày, đặc điểm bò, số tai, giá, số tiền cọc, chữ ký hai bên.
6. Thanh toán có dấu vết, chuyển khoản hoặc có biên nhận.

Trang trại và trung tâm giống

Muốn cải tạo đàn bằng bò cái lai tốt hoặc bò đực giống có lý lịch, đường chắc chắn nhất là mua từ trang trại giống, trung tâm giống của tỉnh, các viện và trung tâm nghiên cứu như Trung tâm Nghiên cứu Bò và Đồng cỏ Ba Vì, hoặc các doanh nghiệp giống có uy tín.

Ưu điểm:

• Biết ngày sinh, bố mẹ, nhóm máu lai.
• Có sổ tiêm phòng, tẩy ký sinh trùng.
• Có thể được tư vấn cách nuôi phù hợp với giống đó.

Lưu ý: giống càng cao sản càng đòi khẩu phần tốt và chuồng mát. Bò lai nhiều máu giống ôn đới mua về nuôi trong điều kiện cỏ kém, chuồng nóng có thể kém hơn bò lai Sind đơn giản. Mục Giống bò có bài về chọn tổ hợp lai hợp với hộ nhỏ.

Thay vì mua bò đực giống

Với hộ chỉ có vài con bò cái, thụ tinh nhân tạo bằng tinh của bò đực giống tốt thường rẻ và an toàn hơn nhiều so với tự nuôi một con bò đực. Nhiều địa phương có chương trình hỗ trợ tinh và công phối. Hỏi cán bộ thú y, dẫn tinh viên của xã.

Bảng kiểm trước khi trả tiền

Phần xem ngoại hình, răng, móng để chọn bò giống có bài riêng ở mục Giống bò. Ở đây là bảng kiểm về mặt giao dịch và sức khoẻ:

• Nguồn gốc: từ đâu, đã qua mấy tay.
• Vùng xuất phát có dịch không: hỏi thú y xã nơi mình ở hoặc theo dõi thông báo dịch của tỉnh. Đang có dịch lở mồm long móng, viêm da nổi cục ở vùng nào thì tránh mua bò từ đó.
• Giấy tờ: sổ tiêm phòng; giấy kiểm dịch nếu đi liên tỉnh.
• Sức khoẻ nhìn thấy được: mắt sáng, mũi ướt, không chảy dịch, không ho, lông mượt, đi lại bình thường, ăn nhai lại, phân không lỏng, da không có nốt sần.
• Tuổi: đối chiếu lời người bán với răng.
• Bò cái: hỏi đã đẻ mấy lứa, lứa gần nhất khi nào, có đang chửa không; muốn chắc thì nhờ thú y khám thai.
• Khối lượng: đo thước dây, so với giá.
• Giấy mua bán có chữ ký.

Đưa bò về nhà: những ngày đầu quyết định nhiều thứ

1. Cách ly. Nhốt riêng ở ô cách đàn cũ, theo dõi trong một khoảng thời gian theo hướng dẫn thú y xã. Đây là hàng rào quan trọng nhất ngăn bệnh từ ngoài vào.
2. Nước trước, thức ăn sau. Bò qua xe mệt, khát. Cho uống nước sạch, cho ăn cỏ khô, rơm trước; thức ăn tinh tăng từ từ trong vài ngày.
3. Tẩy ký sinh trùng, tiêm phòng bổ sung theo tư vấn của thú y.
4. Bấm thẻ tai, chụp ảnh, ghi sổ ngay ngày đầu.
5. Theo dõi mỗi ngày: ăn, uống, nhai lại, phân, thân nhiệt nếu có nhiệt kế. Có dấu hiệu lạ thì báo thú y và báo người bán theo điều kiện đổi trả đã thoả thuận.
6. Nhập đàn từ từ sau khi hết cách ly.

Bò mới về sụt cân vài phần trăm là chuyện bình thường do đói, khát và căng thẳng trên đường. Đừng lấy cân ngày đầu để tính tăng trọng.

Học thêm ở đâu

• Trung tâm giống, trung tâm khuyến nông tỉnh: danh sách cơ sở bán giống có uy tín, chương trình hỗ trợ giống, tinh.
• Chi cục chăn nuôi và thú y tỉnh: thông báo vùng dịch, thủ tục kiểm dịch.
• Hội nông dân, hợp tác xã chăn nuôi: nhiều nơi tổ chức mua giống chung, có người đi chọn giúp.
• Đi chợ phiên cùng người có nghề vài lần trước khi tự mua.