Tính toán mô hình nuôi bò vỗ béo: cách tính lãi lỗ từng lứa

Lãi của một lứa bò vỗ béo bằng giá trị bò lúc bán trừ giá trị bò lúc mua, trừ tổng chi phí trong thời gian nuôi. Ba con số quyết định gần như tất cả: chênh giá mỗi kg giữa lúc mua và lúc bán, số kg tăng trọng mỗi ngày, và chi phí để làm ra một kg tăng trọng. Bài này hướng dẫn cách tính bằng ví dụ giả định, để bạn thay số thật của nhà mình vào.

Bức tranh chung: tiền đi vào, tiền đi ra

Vỗ béo là mua bò gầy hoặc bò lửng về, cho ăn khẩu phần đậm trong một thời gian ngắn, thường khoảng ba tới bốn tháng, rồi bán bò béo. Người nuôi thực chất đang làm hai việc cùng lúc:

• Bán thêm cân. Mỗi kg bò tăng lên là một kg bán được.
• Nâng giá trị mỗi kg cũ. Bò béo, đẹp mã nhiều khi được trả giá mỗi kg cao hơn bò gầy, nhưng cũng có lúc ngược lại. Phần chênh này áp dụng cho toàn bộ số cân của con bò, nên ảnh hưởng rất lớn.

Chi phí thì gồm nhiều khoản, dễ sót nhất là công của chính mình, lãi vốn và rủi ro bò chết hay ốm.

Công thức tính lãi một lứa

Gọi:

• Km: khối lượng bò lúc mua (kg); Gm: giá mua mỗi kg hơi.
• Kb: khối lượng lúc bán; Gb: giá bán mỗi kg hơi.
• N: số ngày nuôi; T: tăng trọng bình quân mỗi ngày.
• C: tổng chi phí trong kỳ, không kể tiền mua bò.

Khi đó: Kb = Km + N × T, và Lãi = Kb × Gb − Km × Gm − C.

Có thể tách lãi thành hai phần để dễ nhìn:

• Lãi từ cân tăng thêm = N × T × Gb − chi phí thức ăn và chi phí khác.
• Lãi (hoặc lỗ) từ chênh giá = Km × (Gb − Gm).

Phần thứ hai cho thấy vì sao giá thị trường lên xuống trong ba bốn tháng có thể xoá sạch, hoặc nhân đôi, công sức vỗ béo.

Ví dụ giả định một con bò

Mọi con số dưới đây là giả định để minh hoạ cách tính, không phải giá thị trường. Tiền tính bằng "đơn vị" để bạn thay bằng giá thật ở địa phương.

Giả định: mua một con bò lai 250 kg, vỗ 100 ngày, tăng bình quân 0,8 kg/ngày. Giá bò hơi lúc mua và lúc bán đều là 100 đơn vị/kg.

Nếu tính công lao động 15 đơn vị/ngày, 100 ngày là 1.500, thì lứa này lỗ 300 sau khi trả công. Nói cách khác, người nuôi nhận được khoảng 12 đơn vị cho mỗi ngày công, thấp hơn mức công giả định. Đây chính là câu hỏi cần trả lời trước khi nuôi: công của mình được trả bao nhiêu, có hơn đi làm thuê không?

Chi phí một kg tăng trọng

Chỉ số quan trọng nhất: chi phí thức ăn cho một kg tăng trọng = 4.500 ÷ 80 kg ≈ 56 đơn vị/kg. Trong khi một kg bò hơi bán được 100. Khoảng chênh 44 đơn vị đó phải gánh mọi chi phí khác và công. Chi phí một kg tăng trọng mà tiến sát giá một kg bò hơi thì vỗ béo không còn ý nghĩa.

Thay đổi nhỏ, kết quả khác hẳn

Cùng ví dụ trên, giữ nguyên chi phí 6.800, chỉ đổi một yếu tố:

Hai bài học rút ra từ bảng:

1. Tăng trọng là thứ người nuôi điều khiển được, qua chọn bò, khẩu phần, chuồng mát, tẩy ký sinh. Chênh 0,2 kg/ngày đã quyết định lãi hay lỗ.
2. Giá là thứ không điều khiển được, và chỉ cần nhích 5% đã bằng cả phần lãi. Vì thế đừng dồn hết vốn vào một lứa, và đừng vay quá sức chịu nếu giá xuống.

Tăng trọng thực tế và thời gian vỗ

Tốc độ tăng trọng phụ thuộc giống, tuổi, tình trạng lúc mua và khẩu phần. Tài liệu khuyến nông thường đưa các khoảng tham khảo: bò vàng nội tăng chậm; bò lai Sind khá hơn; bò lai Brahman, lai BBB và các giống lai chuyên thịt tăng nhanh hơn nếu khẩu phần đủ đạm, đủ năng lượng. Con số cụ thể nên hỏi trung tâm giống và cán bộ khuyến nông ở địa phương, và tốt nhất là tự cân, tự đo bò của mình.

Một quy luật cần nhớ: càng về cuối kỳ vỗ, mỗi kg tăng trọng càng đắt. Bò đã béo thì ăn nhiều mà tăng chậm hơn, phần tăng thêm chủ yếu là mỡ. Vì vậy:

• Cân hoặc đo thước dây mỗi hai tới bốn tuần.
• Khi chi phí cho một kg tăng trọng ở giai đoạn đó tiến gần giá bán một kg hơi, đó là lúc nên bán.
• Giữ bò thêm chỉ để "chờ giá" là đang đánh cược, phải tính cả tiền ăn mỗi ngày bỏ ra.

Cách ước cân bằng thước dây có trong bài riêng của mục này.

Những điều tuyệt đối không làm để "đẩy cân"

Pháp luật Việt Nam cấm dùng các chất như salbutamol, clenbuterol, các chất nhuộm màu như vàng ô và nhiều chất khác trong chăn nuôi, cấm trộn kháng sinh vào thức ăn để kích thích tăng trọng. Các chất này tồn dư trong thịt, gây hại cho người ăn, và người dùng có thể bị xử phạt nặng, kể cả xử lý hình sự. Các lò mổ, chuỗi thu mua lớn có lấy mẫu kiểm tra; bò bị phát hiện thì cả lô có thể bị tiêu huỷ. Không có khoản lãi nào đáng để đánh đổi.

Tương tự, bơm nước vào bò trước khi bán hay cho bò ăn uống căng trước khi cân là gian lận, làm mất uy tín với lái buôn và lò mổ.

Bắt tay làm: bảng tính trước khi mua bò

Trước khi xuống tiền, điền vào bảng này bằng số thật ở địa phương:

1. Khối lượng bò định mua và giá mua mỗi kg hơi.
2. Số ngày định vỗ.
3. Tăng trọng dự kiến mỗi ngày (lấy con số thận trọng).
4. Chi phí thức ăn mỗi ngày: liệt kê từng loại, số kg, giá.
5. Các chi phí khác: thú y, điện nước, khấu hao, vận chuyển, lãi vốn, dự phòng.
6. Giá bán mỗi kg hơi dự kiến, tính ba mức: bằng hiện tại, thấp hơn 10%, cao hơn 10%.
7. Lãi trước công ở ba mức giá, chia cho số ngày công để biết mỗi ngày công được bao nhiêu.

Nếu ở mức giá thấp hơn 10% mà bạn vẫn không trả nổi nợ, hãy giảm số con hoặc đổi kế hoạch.

Học thêm ở đâu

• Trung tâm khuyến nông tỉnh thường có tài liệu và lớp tập huấn vỗ béo bò, có khi kèm mô hình trình diễn.
• Trung tâm Nghiên cứu Bò và Đồng cỏ Ba Vì và các trường nông nghiệp có tài liệu về khẩu phần, tăng trọng của các giống bò lai.
• Hộ vỗ béo lâu năm trong vùng: hỏi họ mua bò cỡ nào, vỗ bao lâu, bán cho ai. Kinh nghiệm thị trường địa phương không sách nào có.